ความเป็นมา

อันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ให้ทำการศึกษาสำรวจทรัพยากรธรรมชาติตั้งแต่ยอดเขาถึงใต้ท้องทะเล จากหินถึงดินและสิ่งมีชีวิต อันเป็นทรัพยากรกายภาพและชีวภาพที่มีคุณค่าและหายากในพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดประโยชน์ถึงประชาชนและมหาชนไทย และทรงย้ำเมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม 2550 ให้เร่งอนุรักษ์และหาวิธีรักษาสิทธิ จึงเป็นแนวทางให้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่อมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (โครงการ อพ.สธ.) และหน่วยงานส่วนราชการ มหาวิทยาลัยและโรงเรียน ที่ร่วมสนองพระราชดำริ นำไปสู่การเรียนรู้ทรัพยากรส่วนท้องถิ่น ได้แก่ ทรัพยากรกายภาพ ทรัพยากรชีวภาพ และทรัพยากรทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญา และช่วยกันดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยมีนักเรียนนักศึกษาเป็นผู้ทำการสำรวจให้รู้จักทรัพยากรที่ต้องอนุรักษ์ นำไปสู่การพัฒนาใช้ประโยชน์ทรัพยากรอย่างยั่งยืน สู่เศรษฐกิจพอเพียง (ฐานทรัพยากรท้องถิ่น) ในกิจกรรมต่าง ๆ ของโครงการทั้ง 8 กิจกรรม ได้แก่

1. กิจกรรมปกปักพันธุกรรมพืช
2. กิจกรรมสำรวจเก็บรวบรวมพันธุกรรมพืช
3. กิจกรรมปลูกรักษาพันธุกรรมพืช
4. กิจกรรมอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พันธุกรรมพืช
5. กิจกรรมศูนย์ข้อมูลพันธุกรรมพืช
6. กิจกรรมวางแผนพัฒนาพันธุ์พืช
7. กิจกรรมสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
8. กิจกรรมพิเศษสนับสนุนการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช

สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.) จึงได้มีนโยบายจัดตั้งเครือข่ายเพื่อการพัฒนาอุดมศึกษาทุกภูมิภาค เพื่อสนองพระราชดำริฯ โดยมีเป้าหมายเพื่อศึกษา รวบรวม ส่งเสริมการเรียนรู้ใช้ประโยชน์ และสร้างจิตสำนึกด้านทรัพยากรพืช สัตว์ และภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยได้มีหนังสือขอพระราชทานพระราชานุญาตเพื่อแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ฯ อพ.สธ. ในส่วนของ สกอ. ซึ่งประกอบด้วย ประธานเครือข่ายเพื่อการพัฒนาอุดมศึกษา 9 เครือข่าย ประกอบด้วย

ภาคเหนือตอนบน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ภาคเหนือตอนล่าง มหาวิทยาลัยนเรศวร
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
ภาคตะวันออก มหาวิทยาลัยบูรพา
ภาคกลางตอนบน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ภาคกลางตอนล่าง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี
ภาคใต้ตอนบน มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
ภาคใต้ตอนล่าง มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

สำหรับเครือข่ายเพื่อการพัฒนาอุดมศึกษาภาคตะวันออกมีสถาบันในเครือข่ายทั้งหมด 9 สถาบันประกอบด้วย

1. มหาวิทยาลัยบูรพา
2. มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์
3. มหาวิทยาลัยเทคโนโลโยราชมงคลตะวันออก
4. มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
5. วิทยาลัยเฉลิมกาญจนาระยอง
6. วิทยาลัยชุมชนตราด
7. วิทยาลัยชุมชนสระแก้ว
8. สถาบันวิทยสิริเมธี
9.มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ วิทยาเขตปราจีนบุรี